Amerikan Pediatri Akademisi bu ay (Şubat 2026) çocuklardaki dijital media kullanımına dair bir “politika açıklaması” yaptı.
Önemli noktaları sizin için özetledim.
Öncelikle odak artık ekran zamanı değil. Ekran zamanından daha önemli olan içerik ve kullanım şekli. Yeni bir kavram olarak “Dijital Ekosistem” kavramı ortaya konuluyor. Dijital Ekosistem büyük oranda ailenin kontrolünde değil. Dijital Ekosistem internet, algoritmalar, yapay zeka, sosyal medya, video oyunları, akıllı asistanlar ve mobil cihazları ve toplumun bunlara olan yaklaşımını kapsıyor.
Yazının ana önermesi günümüzdeki dijital ekosistemin bilerek ve amaçlı olarak ticari ve etkileşim temelli olduğu. Bu nedenle otomatik oynatma, hangi içerikle karşılaşacağınızı belirleyenalgoritmalar, sonsuz kaydırmalar ve aralıklı ödüllendirme içeriyor. Bu şekilde bir çeşit “bağımlılık” yaratılabiliyor ve sağlıklı davranışlar azalıyor. Oysa çocuk temelli, çocuğun aileyle birlikte aktif olarak katılabileceği ve şekillendirebileceği bir dizayn mümkün ve bunu sağlayan uygulamalar da var.
Eldeki Bilimsel Kanıtlara Göre:
- 5 yaş altındaki çocuklar: Eğitim içerikli olmayan ve uzun süreli ekran kullanımı dil becerileri ve planlama gibi yürütücü işlevlerde gecikmesnin yanı sıra duygu kontrolünden sorunlara ve uyku sorunlarına yol açıyor.
- 6–12 yaş arasında: Akademik başarıda düşme, dikkat sorunları, miyopluk, az hareket etme ve buna bağlı olarak kardioyolojik/metabolik riskler artıyor.
- Ergenlerde: Özellikle Dikkat Eksikliği Hiperkativite Bozukluğu, kaygı, otizm gibi sorunları olan gençlerde iyilik halini azaltıyor. Algoritmalar yeme bozukluğu ve kendine zarar verme riskin arttırıyor.
Ana Tavsiyelere Gelirsek:
- Klinisyenlere: Amerikan Pediatri Akademisi’nin “5 C” çerçevesini uygulayın (Child, Content, Calm, Crowding out, Communication; Çocuk, İçerik, Sakinlik, Sağlıklı Davranışlara Zaman Kalmaması ve İletişim)
- Ailelere: Ekran zamanı yerine içerik kalitesine öncelik verin; çocuklara kişisel tablet/akıllı telefon verilmesini geciktirin; aile medya planı oluşturun ve uygulayın; uykuya dikkat edin; dijital okur yazarlığı arttırın.
- Endüstriye: Güvenlik öncelikli olsun; otomatik oynatma kapatılsın; çocuklara yönelik reklamlar kaldırılsın; algoritmaların nasıl çalıştığı şeffaf hale gelsin.
- Politikacılara: Çocuk odaklı medya desteklensin; evrensel silme kuralları konulsun; gıda ve sağlık ürünlerinde olduğu gibi güvenlik sertifkası zorunlu hale getirilsin.
Aileye yönelik önerileri daha sonra ayrıntılı bir şekilde başka bir yazıda ele alacağım.